جمعه , تیر ۳۰ ۱۳۹۶
خانه / مقالات / آشنایی با هنر سوزندوزی‌ ممقان

آشنایی با هنر سوزندوزی‌ ممقان

آشنایی با هنر ممقان دوزی
14 20142 آشنایی با هنر سوزندوزي‌ ممقان
هنرهای دستی

آشنایی با هنر ممقان دوزی/سوزندوزی‌ ممقان

ارزنده ترین‌ صنعت دستی ممقان که‌ در ۴۲ کیلو متری شهرستان تبریز واقع‌ شده،‌سوزندوزی‌ است‌. این‌ هنرصنعت که‌ تولیدش در انحصار زنان و دختران خانه‌ دار است‌ و‌مواد اولیه ی مورد نیازش‌ را تنها نخ‌ ابریشم رنگین و پارچه‌ ی دبیت و متقال تشکیل‌میدهد، در ممقان سابقه ی چندان طولانی‌ ندارد در قدیم تولیدات دست‌ اندرکاران را ‌بیشتر نوعی‌ کلاه که‌ دارای مصرف محلی بود تشکیل می‌داد. ولی‌ در حال حاضر از این‌ هنر‌علاوه‌ بر کلاه جهت تهیه ی زیر لیوانی‌، کمربند، کفش، جلیقه سالفت (نوعی‌ رومیزی که‌‌دارای ابعاد مفرق ی‌ است‌ در وسط‌ میزهای بزرگ‌ وسیع ‌ میشود)، استفاده‌ به‌‌عمل می‌آید.‌

سوزندوزی‌ ممقان یکی از شعب رو دوزی‌های ایرانی‌ است‌ که‌ طی آن زمینه ی اساسی‌ پارچه‌‌را بخیه می‌پوشاند و زمینه ی تازه‌ یی‌ از نقش و رنگ‌ ایجاد می‌شود.‌
تعداد سوزندوزان ممقان حومه‌ در حال حاضر حدود ۷۰۰ خانوار ۱۶۸۰ نفر است‌ که‌‌محصولات تولیدی شان علاوه‌ بر تامین نیازهای محلی و خود مصرفی‌ توسط ‌ سازمان صنایع‌‌دستی ایران خریداری‌ در فروشگاههای وابسته به‌ سازمان در نقاط مختلف کشور عرضه‌‌میشود.‌

طرحهای سوزن دوزان عموما ذهنی ملهم از برداشت‌ها و بنیشهای شخصی هنرمندان از‌محیط طبیعت است‌ بیشتر حاوی ‌ گل‌ها بوته‌های تمثیلی می‌شود.‌ وسائل کار سوزندوزان را فقط یک‌ سوزن‌ چهار سانتی معمولی‌ یک‌ انگشتانه‌ خیاطی تشکیل‌میدهد و با کمک همین وسایل‌ ساده‌ است‌ که‌ بدیع‌ترین‌ نقوش را بر پارچه‌ می‌نشانند و‌محصولات ی‌ ظریف‌ مصرفی‌ که‌ از جنبه های قوی هنری نیز برخوردار هست تولید می‌کنند.‌

ممقان دوزی , دستبافته‌های سنتی ایران , سوزندوزی‌ ممقان

جهت شروع‌ به‌ کار سوزندوزی‌، ابتدا با توجه ‌ به‌ ضخامتی که‌ نقش می‌بایست داشته باشد نخ‌‌ویسکوزیااستات را به‌ صورت‌ ۱۵‎-۶ یا ۳۰ لاکلاف کرده ‌ و به‌ هم‌ می‌تابند. سبعد از یک‌ برگ‌روزنامه‌ شکل مورد نظ‌ر محصولات ی‌ را که‌ مصمم به‌ تولید آن می باشند بریده و به‌ همین ترتیب ‌اشکال مورد نظ‌ر را از دبیت و متقال مشکی نیز بریده آنها را در طرفین لایه‌ ی روزنامه‌‌یی قرار می‌دهند (به‌ این‌ ترتیب که‌ یک‌ طرف روزنامه‌ را دبیت سوی دیگر آن را متقال‌بپوشاند) لازم ‌ به‌ توضیح است‌ که‌ روزنامه‌ متقال (که‌ اصطلاحا لایه‌ نامیده می‌شود) باید‌دارای اندازه‌ یی‌ همسان و اندازه‌ ی دبیت از طرفین حدود دو سانتی متر بیشتر باشد. ‌
بعد از قرار دادن‌ لایه‌ و رویه‌ در طرفین روزنامه‌ آنها را به‌ یکدیگر کوک زده‌ لبه ی اضافی‌‌پارچه‌ را به‌ داخل‌ برگردانده و به‌ لایه‌ ی روزنامه‌ یی‌ می‌دوزند.‌

سوزندوزان اکثرا ٌ سوزن‌ را در دست‌ راست‌ گرفته با دست‌ چپ‌ پارچه‌ را ثابت‌‌نگاهداشته و ابتدا نقش زنجیره را به‌ شیوه ی گلدوزی‌ در پنج میلی متری لبه ی کار‌میدوزند. شیوه ی زنجیره دوزی‌ به‌ این‌ ترتیب است‌ که‌ ابتدا سوزن‌ را از زیر به‌ داخل‌ پارچه‌‌فرو برده‌ آن را کاملا از پارچه‌ بیرون‌ می‌کشند تا گره ی ته‌ نخ‌ به‌ پارچه‌ متصل شود. سپس‌سوزن‌ را از رو به‌ داخل‌ پارچه‌ فرو برده‌ قبل از آنکه کاملا از زیر کشیده شود و در دست‌‌در حالتی که‌ نخ‌ باقیمانده بر رویه‌ ی کار حالت‌ دایره یی‌ کوچک‌ را به‌ گرفته سوزن‌ را از‌زیر به‌ داخل‌ پارچه‌ فرو برده‌ و پس‌ از عبور دادن‌ از داخل‌ دایره آن را می‌کشند تا نخ‌ سفت‌شود. پس دوباره‌ با فاصله یی‌ معین سوزن‌ را از رو به‌ داخل‌ پارچه‌ فرو برده‌، ایجاد دایره‌کرده ‌ و عمل را تکرار می‌نمایند تا دوخت‌ زنجیره به‌ پایان برسد (درست‌ مثل کاری‌ که‌ در‌گلدوزی‌ معمولی‌ انجام می‌شود) بعد از انجام این‌ وهله ، بخش میانی‌ کار به‌ شکل پیش‌گفته زنجیره دوزی‌ می‌شود.‌

در شرایط‌ی‌ که‌ کار شکلی دایره مانند داشته باشند مانند دوخت‌ زیر استکانی‌ کف‌ کلاه، بعد ‌از زنجیره دوزی‌ پارت وسط‌ به‌ وسیله ی نخ‌ هایی‌ که‌ از مرکز دایره به‌ محیط آن وصل‌میشود دایره را به‌ هشت بخش تقسیم کرده ‌ با کوک هایی‌ نقاط ارتباط قط‌رها را با محیط‌دایره دو به‌ دو به‌ یکدیگر وصل می‌کنند تا شکل ستاره‌ یی‌ هشت پر بر روی‌ کار بنشیند به‌‌این‌ وهله از کار اصطلاحا آی چک‌ ماخ (ماه کشیدن) می‌گویند. ‌
پس پیرامون کار را با روش‌ دندان موشی‌ که‌ تقریبا شبیه زیگزاگ است‌ در اصطلاح‌محلی دکمه قراقی‌ نامیده می‌شود دوخته و آنگاه اطراف مرکز دایره را که‌ گوبک‌ (ناف) نام‌دارد با رنگ‌ دلخواه زنجیره دوزی‌ می‌نمایند.‌

و در وهله ی بعد، پرههای ستاره‌ به‌ روش‌ دو کوک بلند تقریبا شبیه عدد ۷ دوخته میشود ‌و در پایان با استفاده‌ از دندان موشی‌های بلند، شبیه آنچه در لبه کار انجام شده، محصول‌تکمیل و آماده‌ ی مصرف میشود.‌
در شرایط‌ی‌ که‌ تولید کالاها ی‌ به‌ اشکالی‌ دیگر مورد نظ‌ر باشد کماکان برش رویه‌، لایه‌ و‌آستر به‌ شیوه ی قبلی انجام پس‌ از آن با ابریشم درشت‌ تاب حاشیه یی‌ به‌ فاصله ی ۵‌میلی متری لبه ی کار، دوخته میشود. حاشیه دوزی‌ که‌ آن را سوچک‌ ماخ (سو کشیدن یا‌حاشیه کشیدن) می‌گویند به‌ این‌ ترتیب است‌ که‌ دو یا سه‌ ردیف‌ نخ‌ درشت‌ تاب را بر روی‌‌پارچه‌ قرار داده‌ به‌ وسیله ی بخیههای بسیار ریزی که‌ همرنگ‌ نخ‌ اصلی است‌ آن را به‌ رویه‌ ‌میدوزند.‌

آنگاه به‌ فاصله ی کمی از حاشیه، مجددا به‌ روش‌ قبلی، چند ردیف‌ ابریشم درشت‌ تاب را بر‌روی‌ کار دوخته آن را جوت لماخ (جفت کردن‌) می‌نامند پس در فاصله ی چند سانتی‌متری جوت لماخ حاشیه ی دیگری را که‌ آق یر آچماق نامیده میشود بر روی‌ کار می‌دوزند.‌
بعد از طی این‌ مراحل‌، فاصله ی بین سوچک‌ ماخ جوت لماخ با بخیههای درشت‌ به‌ شکل‌عدد ۷ پر شده مکان تلاقی‌ بخیهها با یکدیگر زنجیره دوزی‌ می‌شود.‌
آنگاه نقش بوته‌ جقه به‌ روش‌ زنجیره یی‌ در وسط‌ کار ایجاد میگردد.‌

شامیل لخ‌ عبارت‌ از یک‌ ردیف‌ دوخت‌ زنجیره به‌ موازات دیواره‌ ی بوته‌ و در قسمت داخلی‌آن است‌ که‌ با نخی به‌ رنگ‌ دیگر انجام میشود. پس‌ از آن داخل‌ بوته‌ جقه بخیه دوزی‌‌ضربدری‌ میشود. که‌ در اصطلاح محلی این‌ سری از کار گل‌ لاماخ نام دارد.‌

درباره ی admin

مطلب پیشنهادی

افزایش ممبر واقعی کانال تلگرام

افزایش ممبر واقعی کانال تلگرام تمامی ممبر ها ایرانی هستند و خودشان عضو می شوند …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *